Tanzania ni miongoni mwa wazalishaji wakubwa wa dhahabu barani Afrika. Mwaka 2026, sekta ya madini ya thamani nchini inapitia mageuzi makubwa ya kisheria. Ili kuimarisha akiba ya taifa, kuboresha mseto wa rasilimali, na kulinda thamani ya shilingi ya Tanzania, Benki Kuu ya Tanzania (BoT) imenunua takribani tani 28 za dhahabu katika kipindi cha miezi 18 iliyopita.

Mpango huu mkubwa wa kuongeza akiba ya dhahabu unaungwa mkono na kanuni za lazima za “set aside”. Chini ya utaratibu huu, wachimbaji na wauzaji wote wa dhahabu wenye leseni wanatakiwa kuuza angalau asilimia 20 ya dhahabu yao iliyo safishwa kwa viwanda vilivyoteuliwa nchini au moja kwa moja kwa Benki Kuu ya Tanzania.

Kwa wawekezaji wa kigeni, hususan wale wanaotaka kuingia katika soko la Afrika Mashariki kutoka nchi za Ghuba, sekta ya dhahabu ya Tanzania inatoa fursa kubwa za uwekezaji. Hata hivyo, mafanikio katika sekta hii yanategemea kufuata kikamilifu sheria na taratibu zote za nchi.

Kwa Nini Uwekeze katika Dhahabu ya Tanzania?

Sekta ya dhahabu nchini Tanzania imebadilika kutoka kuwa soko la kusafirisha malighafi pekee hadi kuwa mfumo ulioratibiwa vizuri unaoongeza thamani ya bidhaa.

Kwa kuhitaji kwamba asilimia 20 ya dhahabu yote isafishwe na kuuzwa ndani ya nchi, Serikali imefanikiwa kupunguza biashara haramu ya madini, kuweka viwango rasmi vya bei za ndani, na kujenga soko salama na rasmi kwa wanunuzi wa kimataifa.

Nguzo Tatu Muhimu za Uwekezaji Unaokidhi Sheria

Iwapo wewe ni mwekezaji wa kigeni unayetaka kununua, kusafisha au kusafirisha dhahabu kutoka Tanzania, lazima uzingatie mambo matatu muhimu. Kushindwa kutimiza mojawapo kunaweza kusababisha mali zako kutaifishwa na hatua kali za kisheria kuchukuliwa dhidi yako.

1. Kupata Haki na Leseni Halali za Madini

Hairuhusiwi kununua, kuhifadhi au kusafirisha dhahabu ghafi bila kibali kinachotolewa na Tume ya Madini chini ya Sheria ya Madini.

• Leseni ya Udalali wa Dhahabu (Dealer License): Inakuruhusu kununua, kuyeyusha, kupima ubora (assay) na kusafirisha dhahabu nje ya nchi.

• Leseni ya Ubroka (Broker License): Inaruhusu kununua na kuuza dhahabu ndani ya Tanzania lakini hairuhusu usafirishaji wa nje.

• Kibali cha Usafirishaji (Export Permit): Kila mzigo unaosafirishwa nje ya nchi lazima uwe na kibali maalumu kinachoonyesha kuwa sharti la asilimia 20 limetekelezwa.

2. Kuanzisha Kampuni Inayokidhi Sheria

Raia wa kigeni hawawezi kumiliki leseni za madini kwa majina yao binafsi. Lazima wasajili kampuni kupitia Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA).

Kampuni hiyo pia lazima isajiliwe katika Mamlaka ya Mapato Tanzania (TRA), ipate Namba ya Utambulisho wa Mlipa Kodi (TIN), na ikiwa inahitajika, isajiliwe kwa Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT).

3. Kuzingatia Sheria za Ushirikishwaji wa Watanzania (Local Content)

Sekta ya madini nchini Tanzania inasimamiwa na Kanuni za Ushirikishwaji wa Watanzania (Local Content Regulations).

Kampuni yoyote yenye leseni ya madini au biashara ya dhahabu inapaswa:

• Kutoa kipaumbele kwa bidhaa na huduma zinazotolewa nchini.

• Kuajiri Watanzania pale inapowezekana.

• Kwa ubia wa kimataifa, kuhakikisha kiwango kinachotakiwa cha umiliki wa ndani kinazingatiwa.

• Kuandaa mpango wa kuhamisha ujuzi na teknolojia kwa Watanzania.

Hatua kwa Hatua za Kununua na Kusafirisha Dhahabu Kutoka Tanzania

Ili kufanya biashara ya dhahabu kwa njia salama na halali, fuata hatua hizi:

Hatua ya 1: Sajili Kampuni BRELA

Sajili kampuni nchini Tanzania kupitia BRELA. Hakikisha mfumo wa umiliki wa kampuni unakidhi sheria za Local Content na usajiliwe TRA kwa ajili ya TIN pamoja na VAT ikiwa inahitajika.

Hatua ya 2: Pata Leseni ya Dealer

Omba Leseni ya Udalali wa Dhahabu kutoka Tume ya Madini. Utahitajika kuonyesha uwezo wa kifedha na historia nzuri ya uzingatiaji wa sheria.

Hatua ya 3: Nunua kutoka kwa Wachimbaji Wenye Leseni

Nunua dhahabu kupitia masoko rasmi ya madini au moja kwa moja kutoka kwa wachimbaji wadogo wenye leseni. Epuka kabisa kununua kutoka kwa watu au mawakala wasio na usajili.

Hatua ya 4: Safisha Dhahabu na Tekeleza Sharti la Asilimia 20

Safisha dhahabu katika viwanda vilivyo idhinishwa, kama vile Mwanza Precious Metals Refinery.

Baada ya kusafisha, asilimia 20 ya dhahabu yako lazima iuzwe kwa Benki Kuu ya Tanzania au wanunuzi wengine walioidhinishwa nchini.

Hatua ya 5: Lipa Mirabaha na Malipo ya Forodha

Lipa:

• Mirabaha ya asilimia 6 (Royalty).

• Ada ya asilimia 1 ya Clearing.

Baada ya malipo hayo kuthibitisha, Tume ya Madini itatoa Kibali cha Mwisho cha Kusafirisha Dhahabu Nje ya Nchi.

Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara (FAQs)

Je, Wawekezaji wa Kigeni Wanaweza Kununua Dhahabu Moja kwa Moja kwa Wachimbaji?

Hapana.

Raia wa kigeni hawawezi kununua dhahabu moja kwa moja kutoka migodini bila kuwa na Broker License au Dealer License halali.

Kununua dhahabu kupitia soko lisilo rasmi ni kosa la jinai na kunaweza kusababisha udanganyifu au mali zako kukamatwa.

Bei ya Asilimia 20 ya Dhahabu Inayouzwa kwa BoT Hukokotolewa Vipi?

Benki Kuu ya Tanzania hununua dhahabu hiyo kwa kutumia bei ya soko la kimataifa la London (London Gold Market Price).

Malipo kwa kawaida hufanyika kupitia benki za biashara ndani ya saa 24 baada ya ubora wa dhahabu kuthibitishwa.

Hatari Kubwa za Kuwekeza katika Dhahabu Tanzania ni Zipi?

Hatari kuu ni:

• Kutokufuata sheria za leseni na vibali.

• Kudanganywa na watu wasiokuwa na leseni au wanaouza dhahabu bandia.

Hatari hizi zinaweza kuepukwa kwa kufanya ukaguzi wa kina (Due Diligence) na kufanya biashara kupitia njia rasmi pekee.

Kwa Nini Uchague City Squares?

Biashara ya madini nchini Tanzania inaleta faida kubwa, lakini sheria zake zinahitaji umakini mkubwa.City Squares husaidia kuondoa hatari ya kufanya kazi na watu wasiokuwa na leseni. Kutoka ofisi zetu zilizopo Dar es Salaam chini ya usimamizi wa kitaalamu, tunatoa huduma kamili za ushauri na ufuatiliaji wa uzingatiaji wa sheria.

Huduma zetu ni pamoja na:

• Usajili wa Kampuni: Tunashughulikia usajili wa kampuni kupitia BRELA, upangaji wa muundo wa kampuni na usajili wa kodi.

• Leseni na Vibali: Tunaratibu upatikanaji wa Dealer License, Broker License pamoja na Export Permit kupitia Tume ya Madini.

• Ukaguzi wa Uzingatiaji wa Sheria: Tuna Hakikisha kampuni yako inazingatia Local Content Regulations, sharti la asilimia 20 ya dhahabu, pamoja na sheria za forodha za kimataifa.

Linda mtaji wako na ujenge mfumo salama wa biashara ya dhahabu kwa kushirikiana na wataalamu wanaoielewa vizuri sekta ya madini nchini Tanzania.

Connect with us on WhatsApp,  panga kikao cha ushauri wa ana kwa ana na mtaalamu wetu wa uwekezaji.

Viungo Muhimu vya Huduma Zetu

• Huduma za Usajili wa Kampuni nchini Tanzania Company Formation Service

• Huduma za Ubalozi wa Saudi Arabia nchini Tanzania.  Saudi Embassy Services

• Huduma za Ajira kutoka Tanzania kwenda Nchi mbalimbali. Employment Services

• Huduma za Usafirishaji na Uondoaji wa Mizigo Bandarini.Logistics Services

Rasilimali Zaidi

• Anzisha Kampuni yako Tanzania ukitumia huduma za City Squares. Launch your business with City Squares

• Weka Miadi ya Mkutano wa Video wa Bure na Mshauri Wetu. Book a 1 on 1 Free Video Meeting with Our Expert Consultant

• Fahamu Zaidi Kuhusu City Squares. Discover City Squares